23-07-2019

Pamiętamy o „Zecie”

W dniu 23 lipca Burmistrz Dzielnicy Żoliborz Paweł Michalec złożył kwiaty pod tablicą upamiętniającą Halinę Grabowską ps. "Zeta" żołnierza batalionu „Parasol”. Urodziła się 5 stycznia 1923 r. w miejscowości Hajduki. Zmarła 23 – 24 lipca 1944 . Ukończyła Gimnazjum Miejskie im. Aleksandry Piłsudskiej, choć uczęszczała wcześniej do Państwowego Gimnazjum im. Królowej Jadwigi w Siedlcach, oraz Gimnazjum Gaczeńskiej-Kasprowej przy ulicy Chłodnej w Warszawie.

Jej pseudonim, Zeta, wziął się jeszcze z czasów szkolnych, gdy podczas wyliczania liter greckiego alfabetu: „alfa, beta, gamma” zamiast gamma, mówiła zeta. Nie przyjmowała informacji, że się myli, czym wprawiała nauczycieli w zakłopotanie, a znajomych doprowadzała do śmiechu.

Do konspiracji dołączyła poprzez włączenie Żoliborskiego PET-u do Szarych Szeregów, oddziału Agat (od Antygestapo). Pełniła funkcje telefonistki, drużynowej łączniczek w stopniu kaprala podchorążego, dostarczała fałszywe dowody tożsamości oraz broń na miejsce akcji.

PET - organizacja młodzieży szkolnej o nazwie zapożyczonej od organizacji młodzieżowej sprzed I wojny światowej (PET - Związek Młodzieży Polskiej "Przyszłość"). Zorganizowaną formę pod nazwą PET przyjęła ona dopiero w 1941 roku. Organizacja liczyła w dwóch okręgach dzielnicowych – północnym tzw. "PET żoliborski" oraz południowy "PET mokotowski" niewiele ponad 100 osób w wieku od 18 do 24 lat. Początkowo głównymi celami było samokształcenie w ramach tajnego nauczania. Dopiero później po zetknięciu jednej z grup PET-u z Szarymi Szeregami, rozpoczęła także działalność na polu małego sabotażu (w "Wawrze"), a w roku 1942 włączyła się całkowicie w Szare Szeregi, dając swych najlepszych ludzi przede wszystkim do Grup Szturmowych.

Brała udział w licznych akcjach zdobywania samochodów, akcji na Burkla, Stamma i Kutscherę, akcji „Płochocin” oraz nieudanej zamachu na Wilhelma Koppe, szefa organów bezpieczeństwa w Generalnym Gubernatorstwie podczas której została ranna i aresztowana. Podczas potyczki pod Udorzem żandarmeria niemiecka postrzeliła ją w klatkę piersiową. Gdy brano ją do niewoli, została dotkliwie pobita. Została zamordowana od ciosu sztyletem w więzieniu Montelupich w Krakowie.

Odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (czerwiec 1944).

Pamięć o „Zecie”, podobnie jak o wydarzeniach związanych z operacją „ Koppe” jest wciąż żywa. Pseudonim Haliny Grabowskiej widnieje na wzniesionym w Udorzu pomniku oraz na tablicy pamiątkowej umieszczonej na ścianie XVI Liceum Ogólnokształcącego im. S. Sempołowskiej na Żoliborzu. „ Zeta” została także wybrana na patronkę Szkoły Podstawowej w Chlinie. 25 października 2013 r., dzięki zaangażowaniu Hanny Szczepanowskiej oraz staraniom Dzielnicy Żoliborz, dokonano uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej poświęconej Halinie Grabowskiej na elewacji domu przy ul. Cieszkowskiego 1/3 od strony ul. Krechowieckiej.

1

2

3